دانش خانواده
دانش خانواده
بسم الله الرحمن الرجیم
خانواده هسته اصلی ومرکزی هرجامعه ای را تشکیل میدهد بهمین جهت ویکی از مهمترین موضوعاتی است که اندیشمندان مختلف ازجهات مختلف آن را مورد مطالعه قرار دادند .
جامعه : محموعه ای از واحدها(خانواده ها) ی انسانی است که دریک مکان مشخص (بنام کشور) باهویت مشخص(فرهنگ) بطورمستمر زندگی میکنند و دارای یک نظام سیاسی واحد ، نظام آموزشی ، اقتصادی، فرهنگی ، اجتماعی و... واحدی میباشند .
جامعه ازجهتی یک واقعیت عینی است یعنی - واحدها یا گروه های انسانی (افراد) که درقالب خانواده ها هسته اصلی آن را تشکیل می دهند - در یک مکان مشخص به نام کشور مستقل از سایر کشورها بطور مستمر زندگی میکنند
و ازجهت دیگر یک واقعیت انضمامی است یعنی شبکه از از نهادها اجتماعی است یا بعبارت دیگر یک نظام اجتماعی کل است که دارای خرده نظام های سیاسی، خانواده اقتصاد فرهنگ،دین مسقل از جوامع دیگر می باشد .
جامعه شبکه ای ازنهادهاست برای درک بیشترلازم است به توضیح اجمالی درمورد آن بپردازیم
نهاد: شبکه ای از روابط اجتماعی است که متضمن ارزشها و رویه های عمومی است و نیاز خاصی از نیازهای جامعه را تامین میکند.
بعبارت دیگر جامعه نیاز به نظم دارد ، نیاز به تامین اقتصادی افرادش ، نیاز به تولید نسل و....می باشد و بجهت تامین این نیازها نهادهای سیاسی ، اقتصادی، خانواده و... پدید می آیند
نهادها دارای ساختار و کارکرد می باشند
ساختاربه سه جهت اشاره دارد
الف) افرادی و عناصر (نقش های) کارگزاران نهاد محسوب میگردند .
ب) چگونگی ارتباط عناصر تشکیل دهنده
ج) چگونگی روابط متقابل بین افراد وعناصر تشکیل دهنده
وکارکرد : عبارت است از شبکه ای از وظایف وحقوق که جامعه تحقق آنرا ار نهادها انتظار دارد و نیز اثرات ونتایجی که تحقق این انتظارات درپی خواهد داشت
نهاد خانواده هسته ومرکزشکل گیری یک جامعه است ومنشا سایرنهادها نیزازآن می باشد.
خانواده حاصل یک پیوند فرهنگی(اعتقادی) است که بین زن و مرد شکل میگیرد و با تولد فرزندان این پیوند عمیق تر میگردد .
نقش عبارت از مجموعه ای از وظایف وحقوق است که در ارتباط متقابل با نقشی دیکر تحقق می یابد
خانواده حداقل از دونقش زن و شوهر تشکیل می شود و با حضور فرزندان شبکه ای از نقش ها ( که شامل رابطه متقابل زن و شوهر درمقابل باهم و که همین افراد در نقش والدین درمقابل فرزندان نیز باید عمل نمایند ) ساختار خانواده با توجه به نوع نقش های تشکیل دهنده آن اشکال مختلفی را بخود میگیرد که در مطالعات اجتماعی مورد توجه قرار میگیرد مثل خانواده های هسته ای ، گسترده وغیره که مورد بحث ما دراین مجموعه نخواهد بود
گفتیم هرجامعه دارای هویت یا فرهنگ (یا نظام فرهنگی) خاصی است که آن را از سایر جوامع متمایز می سازد .
مزکز یاکانون هرنظام فرهنگی را ارزشها و اعتقادات وآرمانهایی تشکیل میدهند که شیوه زندگی و محور وجهت زندگی افراد آن جامعه را هدایت میکند
فرهنگ هرچند که خود یک نظام اجتماعی در درون یک جامعه است اما رابطه آن یا سایر نظام و نهادهای جامعه مثل رابطه هوا واکسیژن است به زندگی انسانها یعنی در همه ی ابعاد زندگی جریان دارد
درجوامعی که دین کانون فرهنگی جامعه را تشکیل میدهد همه ابعتد زندگی بر محور آن شکل گرفته و از آن متاثر میگردند اما فرهنگ امری اکتسابی است که از طریق جریان تربیت اجتماعی در افراد درونی میگردد و هویت وشخصیت افراد را شکل میدهد و منشا رفتار و تعامل افراد با یکدیگر میگردد
هویت عبارت از تعریف و باور و شناختی است که فرد ازخود دارد و تجلی آن در رفتار فرد شخصیت آن فرد را نشان میدهد بعبارت دیگر هویت جنبه درونی دارد من کیستم
وشخصیت تجلی این هویت در رفتار فرد است آنچه ما از دیگران مشاهده میکنیم نشانگر شخصیت افراد است
لازم است بدانیم هسته اصلی و بنیانی شکل گیری هویت و شخصیت افراد درخانواده شکل میگیرد بعبارت دیگر خانواده نقش بنیادین و نقش فونداسیون را در ساختمان هویت و شخصیت هر فرد را دارد ازاین جهت و همه جهات دیگر خانواده پدیده ای بسیار مهم می باشد حتی درهمه مکاتب وهمه ادیان به ویژه دین مقدس اسلام خانواده جایگاه ویژه ای دارد.
خانواده برای جامعه کارکرد های مهمی را برعهده دارد ازجمله آنها تولید نسل، تربیت فرزندان در ابعاد و سطوح مختلف ازجمله تربیت دینی ، اجتماعی و... ایجاد محیط امن و آرامش بخش برای اعضای خود، تامین نیاز اقتصادی و مهمتر ازآن نیازعاطفی
خانوادهد به مصداق یک جامعه کوچک است با تمام ابعاد و جهات آن
لذا ازمهمترین موضوعات مورد مطالعه در خانواده موضوع استحکام بخشی آن است زیرا فروپاشی نظام خانواده اثرات مخربی بر اعضای آن به خصوص بر فرزندان ایجاد میکند بگونه ای که فقدان کانونی گرم وامن به عنوان خانواده باعث رشد افراد بی هویت ، بدور از عاطفه و ... ایجاد میکند که میتواند بمبی مخرب در حیاط انسانی محسوب گردد.
رژیم ها و حکومت های وحشت آفرین همانند صهیونیسم و امثال آن ازاین حربه برای تربیت انیان نماهای حیوان صفت و درنده خوتر از درنده ترین حیوانات ، تربیت می کنند و به کمک آنها جنایاتی که هیچ عقل سلیمی تاب شنیدن آن را ندارد مرتکب می شوند.
عوامل وفنون استحکام خانواده
همانگونه که گفته شد یکی از مساِ یل و موضوعات مهم در امر خانواده توجه به استحکام و دوام خانواده است برای ایجاد فضایی گرم و توام با صمیمیت و محبت در خانواده زن و شوهرو والدین نفش مهمی برعهده دارند و این امر مستلزم عوامل و فنونی است که رعایت آنها هرچند با ظرافت و دقت بیشتری انجام پذیرد فضای مطلوب تری را برای اعضای خانواده ایجاد می نماید
مهمترین عامل استحکام بخشی به خانواده این است که هرکدام از زن وشوهر به وظایف و حقوق نقش خود و نقش مقابل واقف باشند و در انجام وظایف خود ورعایت حقوق مقابل احساس مسئولیت نمایند اما مهمترآنکه قبل ازآنکه قانون را مبنا و معار قضاوت رعایت حقوق و اجام وظایف قرار دهند اخلاق را مبنا ومعیار قردهند زیرا حرکتربرلبه ی قانون گاهی عاطفه را کمرنگ میکند و مفاهیمی از قبیل گذشت وایثاردر آن پررنگ نخواهد بود اما اخلاق به ویژه اخلاق اسلامی یعنی رضای حق تعالی برمحور ایثار و گذشت و فداکاری فضایی گرم و صمیمی و عشق ومحبت را برای خانواده به ارمغان می آورد که پایه واساس روابط خانوادگی و مهمترین عامل استحکام بخش خانواده خواهد بود
اگرچه عوامل و فنون متعددی در استحکام بخشی خانواده موثرند که ذکر برخی از آنگاه به ظاهر ساده می آید اما بانگاهی عمیق همین امور به ظاهر ساده خشت بنایی محکم در استکام محسوب میگردند در این مجال به برخی از آنها اشاره میگردد :
ارتباط کلامی – ارتباط غیرکلامی – اختصاص وقت خاص برای خانواده- تقسیم کار در خانه- عفت و پاکدامنی – احترام متقابل و ابراز محبت زن وشوهر نسبت به هم و ابراز محبت والدین نسبت به فرزندان – اعتماد و رفاقت بین افراد خانواده به ویژه والدین نسبت به فرزندان – اراستگی ظاهری – همراهی و همفکری در همه تصمیمات در زندگی خانوادگی چه در امور مهم و چه امور جاری وحتی تفریحات ومعاشرت ها و روابط فامیلی – رعایت احترام برای افراد فامیل هردو طرف از طرف مقابل ( زن و شوهر باید هم فامیل خود وهم فامیل طرف مقابل را مورد احترام قرار دهد افراط و یکجانبه نگری خود آفتی در روابط خانوادگی خواهدبود) – ارتباط صمیمانه همراه بااحترام حتی در شوخی ها و دوری از مسخره کردن همئپدیگر یاو پرهیز از مسخره کردن و توهین به یکدیگر و بستگان یکدیگر – استقبال و بدرقه هرکدام که ازخانه بهر دلیلی خارج میشوند و یا به خانه برمی گردند – حفظ استقلال خانواده واجازه ندادن به دخالت دیگران – قدر شناسی محبت کردن احساس مسئولیت – ارضای نیازهای جنسی متقابل زن وشوهر _ توچه ودرک خواسته های طرف مفابل – مدارا و گذشت در روابط خانوادگی ، صبر وبرباری درمسائل وگذشت درخطاها و عذرخواهی از طرف مقابل در اشتباهات و ....
برخی بامختصری توضیح وبرخی در حد اشاره در پی خواهد آمد.
= نحوه ارتباط کلامی :
- مثل نحوه صداکردن و نامیدن: هریک از زن و شوهر دیگری را با نامی صداکند که وی دوست دارد
- سلام کردن یکی از مهمترین وسیله برای ارتباط حسنه در اولین برخورد در هر لحظه سلام کردن است که ضمن توجه به طرف مقابل موجب انس و الفت و صفا و صمیمیت وحتی باعث رفع کدورت های احتمالی نیز میگردد.
- رعایت ادب درکفتگوها وسوال وجواب ها : گفتگو و سوال و جواب زن و شوهر باید مودبانه و توام بااحترام باشد . اداکردن کلمات با مفهوم واحد و با تکریم متفاوت باید درجهتی اعمال گردد که مفهوم احترام را در برگیرد.
= نحوه ارتباط غیرکلامی : آهنگ صدا و حرکات دست و پا وصورت و ابرو ودرمجموع ارتباط های غیرکلامی مفاهیمی بدنبال دارد که ممکن است از ادای کلمات ورکیک وخشن کشنده تر باشد. در این موارد زن وشوهر باید طوریعمل کنند که این حرکات طرف مقابل را ناراحت نکند.
= اختصاص وقت خاص برای خانواده: شرایط و گرفتاری های روزانه گاهی موجب می شئدکه مردتمام اوقات خودرابرای توسعه معاش به کاروفعالیت بپردازدوکمترزمانی برای مصاحبت ومعاشرت باهمسروفرزندان خود اختصاص دهد.همچنین درموردزنان شاغل وبه ویژه برای برخی مشاغل خاصکه زنان بیشتروقت خودرا درمحیط کارمی گذرانند این امر باعث می شود فرصت محدود تری را باهمیر و فرزندان بگذرانند .
امروزه با تخصصی شدن زوجین وشاغل بودن هردو خارج از محیط خانه و به ویژه برخی مشاغل نظیر پزشکان متخصص و مشاغلی که بیشترین فرصت والدین را درخارج ازخانه بخود اختصاص می دهد فرزندان بیشترین آسیبل را می بینند بخصوص که ازنظررفاهی وضع مطلوبی دارند و والدین گمان میکنند فرزندان با داشتن امکانات رفاهی و پرستار دیگر هیچ مشگلی ندارند غافل از آنکه خلا عاطفی عدم مصاحبت مستمر والدین اثرمخرب تربیتی ایجاد میکند که قابل وصف نیست.
= تقسیم کار درخانه: یکی از موارد اختلاف زوجین دز انجام کارهای خانه می باشد. به طورمعمول کارهای خارج ازخانه برعهده مرد وانحام کارهای داخل منزل برعهده زن می باشد اما زمانی که هردو خارج از منزل مشغول کارهستند تقسیم کار داخل منزل دچار تغییر می گردد یعنی مرد نبایدتوقع داشته باشد که کارهای خانه فقط برعهده زن باشد حتی اگر میزان زمان اشتغال زن در خارج ازخانه کمتر ومحدود تر باشد لذا لازم زن وشوهر تقسیم کار عادلانه ای داشته باشند به طوری که باعث احساس بس عدالتی ایجاد نگردد حتی در این موارد اخلاق خانوادگی پیشدستی هرکدام را در انجام کار بخصوص مشارکت هرچه بیشتر مرد را میطلبد که این امر باعث ایجاد صفا و محبت بیشتر ومستمر را درپی خواهد داشت.
= عفت و پاکدامنی: زن ومردی که باهم پیمان ازدواج می بندند باید تمام توچه خودرا به یکدیگر مغطوف نمایند وازهرگونه روابطی مبتنی بر هوس های جنسی باجنس مخالف ( البته غیرازهمسرش) پرهیز نمایند. عدم رعایت عفت وپاکدامنی علاوه براین که گناه محسوب می گردد و خشم خداوند را درپی دارد ، بنیان خانواده و امنیت واعتماد حاکم برآن را متزلزل می سازد و بخشی از اختلاف های منجر به طلاق را در پی خواهد داشت.
تذکر مطالب جلسه آخر حتما به موارد فوق اضافه شود
درحلسه آخر موضوع 1- نقش والدین در تربیت فرزندان در سطوح مختلف: سطح فرهنگی ودینی ، سطح سیاسی ، سطح اقتصادی ، سطح روابط اجتماعی
2- نقش الگو در تربیت فرزندان و مسئولیت والدین در سطوح مختلف بالا و بخصوص در سطح تر بیت دینی با توضیحات ارائه شده در آن جلسه مورد توجه قرار گیرد
@@@@@@@@
ضمنا 16 سوال هم میدم که 8 تاش تو امتحان میاد هرکدام 2:5 نمره دارد.
1- جامعه را تعریف کنید ورابطه خانواده رادر آن توشیح دهید
2- خانواده ومفهوم نقش را تعریف کنید ورابطه این دورا توضیح دهید
3- هویت وشخصیت را تعریف کنید ونقش خانواده را در شکل گیری هویت وشخصیت توضیح دهید
4- نهاد را تعریف کنید و رابطه نهاد خانواده باسایر نهادها بیان کنید
5- کارکرد نهادهارا تعریف کنید وکارکردهای مهم خانواده(4 مورد ) نام ببرید
6- ساختار نهاد یعنی چه و براساس آن ساختار خانواده را مختصرا توضیح دهید
7- اثر ارتباط کلامی را در استحکام بخشی خانواده توضیح دهید
8- اثر ارتباط غیر کلامی را باذکر مثال در استحکام بخشی خانواده توضیح دهید
9- سه مورد از نحوه ارتباط کلامی و اثر آنهارا دراستحکام بخشی خانواده بنویسید
10-اختصاص وقت درخانواده و نقش آن در استحکام بخشی خانواده توضیح دهید
11-تقسیم کار در خانواده را در استحکام بخشی خانواده توضیح دهید
12-نقش الگو را در تربیت فرزندان توضیح دهید
13- نقش خانواده را در تربیت سیاسی فرزندان توضیح دهید
14-نقش خانواده را در تربیت فرهنگی و اعتقادی فرزندان توضیح دهید
15- نقش عفت و پاکدامنی ، احترام متقابل و اسقلال خانواده وپرهیز از دخالت دیگران درخانواده را توضیح دهید
16- برای تقویت روابط عاطفی و ایجاد امنیت وآرامش در زندگی خانواده چه راهایی را مناسب می دانید